پشتیبانی

کد خبر: 434
تاریخ انتشار: 1395/05/23 11:12
مشاور معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه:

ایران اسلامی با تکیه بر باورها، اعتقادات و ارزش های اسلامی شکل گرفته است. بر همین اساس، فرهنگ و باورهای اجتماعی در کشور ما نیز ارتباط تنگاتنگی با این ارزش ها پیدا کرده تا جایی که این باورها تا حدود بسیار زیادی به شکل قوانین و مقررات جاریه کشور درآمده و در بخش های مختلف نظام جمهوری اسلامی به عنوان ضابطه و ملاک قانون گرایی و انضباط اجتماعی قلمداد می گردد. این مهم در اصول ابتدایی قانون اساسی به وضوح مطرح شده است. بطور مثال: قانونگذار در اصل‏ چهارم قانون اساسی مقرر میدارد که :« ‎‎‎‎‎کلیه‏ قوانین‏ و مقررات‏ مدنی‏، جزایی‏، مالی‏، اقتصادی‏، اداری‏، فرهنگی‏، نظامی‏، سیاسی‏ و غیر اینها باید بر اساس‏ موازین اسلامی‏ باشد . » لذا همانطور که مشاهده می شود، پرواضح است که ارزش های اسلامی جایگاه رفیعی در روابط اجتماعی ما دارد. لذا یکی از کارکرد های مهم  صاینت و نگهداری مطلوب این آرمان ها، کمک به استحکام و ارتقاء احساس امنیت اجتماعی است.

اما برای درک بهتر این ارتباط باید دید که اساساً مفهوم امنیت اجتماعی دارای چه شاخصه هایی است.

مفهوم  امنیت اجتماعی برای اولین بار و به مفهوم فنی کلمه در سال 1993، توسط اندیشمندانی چون باری بوزان ، اُل ویور و لمیتر تحت عنوان مکتب کپنهاگ مطرح گردید. انگیزه طرح این عبارت امواج تهدید آمیزی بود که «هویت گروهها» را در معرض خطر قرار داده بودند. بدین معنا که از یکسو با رشد فناوریهای نوین و مجتمع های صنعتی، هویت بعضی گروهها در هویت های مسلط هضم می شد (مانند غیر اقتصادی و در نتیجه نابود شدن آموزش فرهنگ و زبان اوکراینی در روسیه یا پر هزینه بودن آموزش و پژوهش به زبان کردی در ترکیه) و از سوی دیگر با گسترش مهاجرت از کشورهای فقیر و جهان سوم به کشورهای صنعتی و پیشرفته، نوعی آشفتگی و آنومی در تمایزهای هویتی پدیدار می گردید. (مانند اقامت و اشتغال سیاهپوستان آفریقایی تبار در فرانسه یا قاچاق کارگران به کشورهای اسکاندیناوی). بوزان و ویور و بعضی دیگر از محققان اروپایی در سال 1993 با تعری   به عنوان «دستور کاری جدید برای امنیت در اروپا» پیشگامان مبحثی در مطالعات راهبردی شدند که امروزه به موضوعی جذاب و مناقشه انگیز مبدل شده است ویور در رساله دکتری خود عنوان کرد که امنیت اجتماعی عبارت است از «توانایی گروه های مختلف صنفی، قومی، ملی، جنسی و ... در حفظ و هویت یا ارزش های سنتی و ازلی خود». تعریف ویور مشخصاً برداشت غربی و یا اروپایی امنیت اجتماعی را منعکس می سازد .

در میان متون اسلامی نیز مسئله امنیت اجتماعی از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده است. اميرالمؤمنين علي (ع) درحديثي فرموده اند: «بدترين جا براي سکونت جايي است که ساکنين درآن امنيت نداشته باشند».(فرهنگ معارف و معاريف، ج 2، ص 523) و امام صادق (ع) نيز دراين باره فرموده اند: «سه چيز است که عموم مردم بدان نيازمندند: امنيت و عدالت و فراواني نعمت». (فرهنگ معارف و معاريف، ج 2، ص 523)

بطور قطع ارتباط میان ارزش های گروهی آنهم از نوع اسلامی آن، ارتباط تنگاتنگی با امنیت اجتماعی داشته و ارتباط امنیت اجتماعی و ارزش های اسلامی از نوع عموم و خصوص مطلق است.

يکي از مشهورترين آيات قرآن کريم که به موضوع «امنيت» اشاره کرده است آيه 126 سوره مبارکه ي بقره مي باشد که مشتمل بردعاي پيامبر بزرگ خداوند حضرت ابراهيم (ع) درباره سرزمين و مردم مکه مي باشد: «و به يادآور هنگامي که ابراهيم عرض کرد: پروردگارا! اين سرزمين را شهرامني قرار داده و اهل آن را،آنها که ايمان به خدا و روز بازپسين آورده اند از ثمرات (گوناگون) روزي ده...».اين دعا درحالي که به پيشگاه الهي عرضه شده است که «مکه تدريجاً شکل شهري را به خود گرفته و قبيله جرهم در آنجا ساکن شده بودند و پيدابش زمزم آنجا را قابل سکونت ساخته بود». (تفسيرنمونه، ج 10، ص 365) و در نتيجه ايشان دردعاي خود،اصلي ترين نياز اين اجتماع نه چندان بزرگ (در آن روزگار) را مد نظر قرار داده و قبل از هر تقاضاي ديگري براي آنان درخواست «امنيت» مي نمايد « و اين خود اشاره اي است به اين حقيقت که تا امنيت در شهر يا کشوري حاکم نباشد فراهم کردن يک اقتصاد سالم ممکن نيست!» (تفسيرنمونه، ج1، ص 452) و نه تنها اقتصاد سالم که اصولاً برخورداري اي يک زندگي انساني مطلوب بدون وجود امنيت امکان ناپذيراست و «اگرجايي امن نباشد قابل سکونت نيست،هرچند تمام نعمت هاي دنيا درآن جمع باشد و اصولاً شهرو ديار و کشوري که فاقد نعمت امنيت است ساير نعمت ها را نيز از دست خواهد داد!» (تفسير نمونه، ج 10، ص 336).

رابرت اسمیت درباره ی کارکرد دین در این جهت می گوید :

دین دو نوع کارکرد دارد؛ یکی تنظیم رفتار فردی برای خیر همگان، و دیگری برانگیختن احساس اشتراک و وحدت اجتماعی. از این رو، مناسک دینی، بیان تکراری وحدت و کارکردهایی است که اشتراک اجتماعی را تحکیم می بخشد. (همیلتون، 1377 ، 170)

 

به اعتقاد دورکیم :

مناسک دین، برای کارکرد درست زندگی اخلاقی ما، به همان اندازه ضروری اند که خوراک برای نگه داشتن زندگی جسمانی ما ضرورت دارد؛ زیرا از طریق مناسک است که گروه خود را تأیید و حفظ می کند.

شهید مطهری نیز در این رابطه می گوید :

ایمان مذهبی آثار نیک و فراوان دارد، چه از نظر تولید بهجت و انبساط، چه از نظر نیکو ساختن روابط اجتماعی و چه از نظر کاهش و رفع ناراحتی های ضروری، که لازمه ی ساختمان این جهان است. (مطهری، 1374 ، 43)

دورکیم، که یکی از پیشگامان نظریه پردازان کارکرد گراست، در اهمیت این مسأله می گوید: «باورهای مذهب مشترک و آئین های ملازم با آن چنان اهمیتی دارد که هر جامعه نیاز به یک مذهب یا نظامی از باورهایی دارد که بتواند نقش مذهب را ایفا نماید . »

به نظر دورکیم، علت بسیاری از نابسامانی های اجتماعی در جامعه ی نوین، این است که «خدایان قدیمی پیر شده یا اکنون مرده اند و خدایان دیگری هنوز جای آنها را نگرفته اند.» (رابرتسون، 1374 ، 336)

جامعه شناسان معاصر در تکمیل نظریات دورکیم، در رابطه با نقش مذهب و کارکردهای اجتماعی آن، چهار کارکرد را برای مذهب برشمرده اند که عبارتند از :

همبستگی اجتماعی

مذهب با به هم پیوستن پیروان خود به یکدیگر، به وسیله ی انجام مراسم گوناگون و ایجاد ارزش های مشترک در میان آنها، سبب وحدت جامعه می گردد .

2 معنا بخشی به زندگی

بی تردید انسان ها دائما این نیاز را در خود احساس می کنند که از هر طریق ممکن بتوانند به زندگی خود معنا دهند، و می توان گفت پاسخ گویی به این نیاز در اختیار مذهب است .

کنترل اجتماعی

از آنجا که بیشترین ارزش ها و مهم ترین هنجارهای اجتماعی در حیطه و قلمرو مذهب قرار دارد، مذهب نقش اساسی را از طریق تقویت ارزش ها و هنجارهای مهم در جهت کنترل اجتماعی افراد دارد .

4 حمایت روانی

مذهب انسان ها را در دنیای ناامنی ها مورد حمایت عاطفی خود قرار داده، در حوادث مهم زندگی به آنها یاری می رساند. (رابرتسون، 1374 ، 336)

همانطور که گفته شد، جمیع نظریات فوق، آیات و روایات و همه و همه حاکی از ارتباط عمیق امنیت اجتماعی با ارزش های دینی و اسلامی دارد. بدیگر سخن، هرگاه ارزش های دینی و اعتقادی دچار فراموشی و یا خدشه گردند بی شک باید منتظر تنزل احساس امنیت اجتماعی در جامعه بود. لذا صیانت و حمایت و نگهبانی از این ارزش ها، امنیت را جامعه بیمه میکند و بدین شکل زمینه تعالی و رشد و شکوفایی یک نظام مدنی و اسلامی بیش از پیش فراهم خواهد شد. وسلام

سید مصطفی قاضوی

استاد دانشگاه و مشاور معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم

قوه قضاییه


     
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: